Varoluşsal Bir Çığlık mı? Mrs. Dalloway Kitap İncelemesi ve Analizi

“Mrs. Dalloway çiçekleri kendi alacağını söyledi.” Edebiyat tarihinin en meşhur giriş cümlelerinden biriyle başlar her şey. Yıl 1923, aylardan Haziran. Birinci Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkilerini yeni yeni üzerinden atmaya çalışan Londra’da, yüksek sosyeteye mensup, 50’li yaşlarındaki Clarissa Dalloway, o akşam vereceği parti için evden çıkar.

Reklamlar

Dışarıdan bakıldığında kitabın konusu sadece budur: Bir kadının parti hazırlığı ve sokaklarda geçirdiği sıradan bir gün. Ancak Virginia Woolf’un kaleminde “sıradan” diye bir şey yoktur. O, bizi Londra sokaklarında değil, doğrudan insan zihninin o karanlık, sıçramalı ve zaman tanımayan labirentlerinde bir yolculuğa çıkarır.

Deliliğin, varoluşun ve zamanın amansız akışının en edebi halini, Mrs. Dalloway’i inceliyoruz.

1. Devrim Yaratan Anlatım: “Bilinçakışı” (Stream of Consciousness)

Bu romanı bir başyapıt yapan şey, anlattığı hikayeden ziyade nasıl anlattığıdır. Woolf, geleneksel romanın o “giriş-gelişme-sonuç” şablonunu elinin tersiyle iter. Karakterlerin düşünceleri sansürsüz, düzensiz ve tıpkı gerçek hayatta olduğu gibi daldan dala atlayarak akar. Clarissa yolda yürürken bir motor sesi duyar; o ses onu aniden 30 yıl önceki gençliğine, ilk aşkı Peter Walsh’a, oradan da ölüm korkusuna götürür. Geçmiş, şimdi ve gelecek tek bir saniyenin içinde erir. Woolf bize şunu kanıtlar: Fiziksel olarak bir gün yaşıyor olabiliriz ama zihnimizde bir güne bütün bir ömrü sığdırırız.

2. Aynanın İki Yüzü: Clarissa ve Septimus

Romanda birbirini hiç tanımayan ama ruhları görünmez bir bağla örülmüş iki ana karakter vardır: Sosyetik ev kadını Clarissa Dalloway ve savaştan dönmüş, ağır travma (şarapnel şoku) geçiren genç asker Septimus Warren Smith.

• İki Farklı Delilik: Clarissa, toplumun ona biçtiği “kusursuz eş ve ev sahibesi” rolünü oynarken kendi içsel benliğini kaybetmiş, varoluşsal bir krizin eşiğindeki kadındır. Septimus ise savaşın dehşetini gördükten sonra aklını yitirmiş, toplumun “normalliğine” ayak uyduramayan trajik bir figürdür.
• Yazarın Kendi Yansıması: Virginia Woolf, bizzat mücadele ettiği manik-depresif hastalığını ve intihar düşüncelerini Septimus karakteri üzerinden okura aktarır. Septimus’un deliliği, aslında Woolf’un kendi karanlığıdır.

3. Big Ben’in Acımasız Çanları ve Zamanın Baskısı

Roman boyunca Londra’nın meşhur saat kulesi Big Ben’in çanları her saat başı çalarak karakterleri ve okuru adeta taciz eder. Saat çaldıkça karakterler kendi içlerindeki o zamansız anılardan uyanıp, gerçek dünyanın acımasız ve doğrusal zamanına geri dönmek zorunda kalırlar. Zaman, romanda adeta görünmez bir düşman, ölüme doğru atılan geri dönülmez adımların habercisidir.

4. “Mrs.” Olmanın Ağırlığı: Feminist Bir Alt Metin

Romanın adı boşuna “Clarissa” değil, Mrs. Dalloway’dir. Woolf, Clarissa’nın evlendikten sonra kendi kimliğini (Clarissa’lığını) kaybedip, sadece kocasının soyadıyla ve bir “eş” olarak tanımlanmasını ince bir sitemle eleştirir. Gençliğinde radikal kararlar alabilecek, dünyayı değiştirebilecek o tutkulu kadın, zamanla sadece “mükemmel partiler veren” bir kabuğa dönüşmüştür.

Gustos Yorumu: Maskelerimizin Ardındaki Gerçek

Mrs. Dalloway’i okumak, kalabalık bir caddede yürürken yanınızdan geçen insanların kafalarının içindeki o devasa fırtınaları duyabilmek gibidir. Hepimiz tıpkı Clarissa gibi dışarıya bir yüz gösterir, ancak içimizde binlerce geçmiş anıyı, pişmanlığı ve hayali taşırız. Kitabı kapattığınızda kendinize şu soruyu soracaksınız: “Dışarıdan görünen ben ile içimdeki ben arasında ne kadar mesafe var?”