George Orwell’ın 1984‘ünü düşünün. Şimdi o kasvetli dünyaya biraz Alice Harikalar Diyarında tuhaflığı, bir tutam Douglas Adams mizahı ve bolca boya kutusu ekleyin. İşte karşınızda Jasper Fforde’un akıllara zarar, ezber bozan distopyası: Renkrasi (Shades of Grey).
Genellikle distopya denince aklımıza gri, karanlık ve umutsuz dünyalar gelir. Jasper Fforde ise bize “rengarenk” bir kabus sunuyor. Ama bu kabus o kadar komik ve o kadar zekice kurgulanmış ki, okurken dehşete düşmekle kahkaha atmak arasında gidip geliyorsunuz.
Bugün; sosyal statünüzün bankadaki paranıza göre değil, görebildiğiniz renklere göre belirlendiği bu tuhaf dünyayı, Eddie Russett’ın hikayesini ve “Renkrasi”nin bize ne anlatmak istediğini konuşacağız.
Renk Körü Olmanın “Suç” Olduğu Bir Dünya
Kromatik (Renkrasi) dünyasına hoş geldiniz. Burada toplumsal hiyerarşi çok basit (ve çok acımasız) bir kurala dayanıyor: Ne kadar çok renk görüyorsan, o kadar değerlisin.
- Morlar: En üst sınıf. Yönetici elitler.
- Maviler ve Yeşiller: Orta üst sınıf.
- Kırmızılar: Bizim kahramanımız Eddie gibi orta sınıf çalışanlar.
- Griler: Hiçbir rengi göremeyenler. Toplumun en alt tabakası, köleler, yok sayılanlar.
İnsanların barkodlarla dolaştığı, kaşık üretiminin kutsal sayıldığı, geçmişe dair her şeyin yasaklandığı ve kuralların (Munsell Kuralları) hayatın tek gerçeği olduğu bir düzen. Kulağa saçma mı geliyor? Fforde’un ustalığı da burada. Bu saçmalığı öyle bir mantık çerçevesine oturtuyor ki, bir süre sonra “Acaba bizim dünyamız mı daha saçma?” diye sorgulamaya başlıyorsunuz.
Eddie Russett: Uyumlu Bir Kırmızı ve Baş Belası Bir Aşk
Kahramanımız Eddie Russett, kırmızıyı görebilen, sistemle barışık, tek derdi daha “yüksek renkli” bir kadınla evlenip sınıf atlamak olan sıradan bir genç. Ceza olarak gönderildiği Doğu Carmine kasabasında, hayatının hatasını yapıyor: Bir “Gri”ye aşık oluyor.
Jane. Sistemin en dibindeki, asi, burnu havada ve tehlikeli bir Gri. Eddie ve Jane’in ilişkisi, klasik bir “imkansız aşk” hikayesinden çok daha fazlası. Jane, Eddie’nin o pembe (pardon, kırmızı) gözlüklerini çıkarıp, sistemin altındaki çürümüşlüğü görmesini sağlıyor.
“Kurallara uymadığınızda ne olur? Sizi Küf’e gönderirler. Peki Küf nedir? Kimse bilmez, çünkü giden geri dönmez.”
Neden “Renkrasi”yi Okumalısınız?
Bu kitabı diğerlerinden ayıran en önemli özellik Mizah. Jasper Fforde, bürokrasiyle, sınıflı toplum yapısıyla ve insanın körü körüne itaatiyle dalga geçiyor.
Kitabı okurken şu hislere kapılacaksınız:
- Şaşkınlık: “Etçil ağaçlar mı? Kaşık eksikliği mi? Bu yazar ne içmiş?” diyeceksiniz.
- Hayranlık: Yazarın kurduğu o karmaşık renk teorisi ve dünya inşası (world-building) karşısında şapka çıkaracaksınız.
- Sorgulama: Renkler yerine “para” veya “soyadı” koyduğunuzda, bu absürt dünyanın aslında bizim dünyamıza ne kadar benzediğini fark edeceksiniz.
Sonuç: Gri Bir Dünyada Renklerin Peşinde
Renkrasi, sadece bir bilimkurgu veya fantastik roman değil. O, renkli ambalaj kağıdına sarılmış keskin bir toplum eleştirisi. Eğer Otostopçunun Galaksi Rehberi tarzı zeki mizahtan hoşlanıyorsanız, distopyalara farklı bir bakış açısı arıyorsanız ve Jasper Fforde’un sınırsız hayal gücüne teslim olmaya hazırsanız, bu kitabı kaçırmayın.
Dikkat edin, kitabı bitirdikten sonra etrafınızdaki renklere (ve kurallara) aynı gözle bakamayacaksınız.
