Sokakta yürürken düzgün giyimli, kibar ve ellerinde siyah bir kitap taşıyan iki genç adamla veya kadınla karşılaştınız mı? Eğer cevabınız evetse, büyük ihtimalle Mormon misyonerleriyle tanışmışsınızdır.
Bugün dünya çapında 16 milyondan fazla üyesi olan, devasa tapınakları ve inanılmaz bir küresel ağları bulunan bu inanç grubu, ana akım Hristiyanlıktan oldukça farklı özellikler taşıyor. Peki, resmi adıyla “İsa Mesih’in Son Zaman Azizleri Kilisesi” (The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) olan bu inanç sistemi nasıl doğdu ve inananlarından nasıl bir yaşam talep ediyor?
Gelin, kulaktan dolma bilgileri bir kenara bırakıp bu ilginç topluluğun gerçek dünyasına yakından bakalım.
1. Her Şey Nasıl Başladı?: Joseph Smith ve Mormon Kitabı
Mormonluğun kökenleri, binlerce yıl öncesine değil, oldukça yakın bir tarihe, 19. yüzyılın başlarına uzanıyor.
- Kuruluş Hikayesi: 1820’lerde ABD’nin New York eyaletinde yaşayan Joseph Smith adında genç bir adam, ormanda dua ederken Tanrı ve İsa Mesih’i gördüğünü (Birinci Görüm) iddia etti. Smith’in anlatımına göre, kendisine yeryüzündeki hiçbir kilisenin tamamen doğru olmadığı ve asıl kiliseyi onun yeniden kurması gerektiği söylendi.
- Mormon Kitabı: İlerleyen yıllarda Smith, “Moroni” adında bir meleğin kendisini altın levhalara yönlendirdiğini belirtti. Bu levhaları İngilizceye çevirerek 1830 yılında “Mormon Kitabı”nı (The Book of Mormon) yayımladı. Mormonlar için bu kitap, İncil ile birlikte kutsal metin kabul edilir ve eski Amerika kıtasında yaşayan halklarla İsa Mesih arasındaki ilişkileri anlatır.
2. Ana Akım Hristiyanlıktan Ayrılan Temel İnançlar
Mormonlar kendilerini Hristiyan olarak tanımlasalar da, Katolik, Ortodoks veya Protestan mezheplerinden çok keskin çizgilerle ayrılırlar.
- Modern Peygamberlik: Mormonlar, vahyin İncil ile sona ermediğine inanırlar. Kilisenin başındaki başkan, yaşayan bir peygamber olarak kabul edilir ve Tanrı’dan günümüze dair yeni vahiyler aldığına inanılır.
- Sonsuz Aile Kavramı: Bu inancın en güzel ve güçlü yönlerinden biri aileye verdikleri önemdir. Onlara göre evlilikler “ölüm bizi ayırana dek” değil, sonsuza kadardır. Özel tapınaklarında yapılan mühürleme törenleriyle aile bağlarının cennette de devam edeceğine inanırlar.
3. Katı Ama Sağlıklı Bir Yaşam Tarzı: “Bilgelik Sözü”
Mormonları diğer topluluklardan ayıran en belirgin özellikleri günlük yaşantılarındaki katı kurallarıdır. “Bilgelik Sözü” (Word of Wisdom) adını verdikleri bir sağlık yasaları vardır.
- Yasaklar: Bir Mormonun alkol, tütün (sigara), uyuşturucu madde kullanması kesinlikle yasaktır. Daha da ilginci; kahve ve siyah çay gibi kafeinli/uyarıcı sıcak içecekleri tüketmeleri de yasaktır.
- Sosyal Yaşam: Aile kurumuna devasa bir önem verirler. Toplum içinde son derece kibar, yardımlaşmayı seven ve eğitim seviyesi yüksek bireyler olarak tanınırlar. Gençleri (genellikle 18-20 yaş arası), eğitimlerine ve hayatlarına ara vererek iki yıl boyunca dünyanın bambaşka bir ülkesinde, masraflarını kendi ailelerinin karşıladığı misyonerlik (dini yayma) görevine giderler.
4. Yanlış Bilinenler ve Doğrular: Çok Eşlilik (Poligami) Gerçeği
Mormonluk denince akla hemen “bir adamın birden fazla eşinin olması” durumu gelir. Ancak bu büyük bir kavram kargaşasıdır.
- Doğrusu Nedir?: Evet, kilisenin ilk yıllarında Joseph Smith ve onu takip eden liderler (özellikle Utah’a göçü yöneten Brigham Young) çok eşliliği uyguladılar. Ancak kilise, 1890 yılında ABD yasalarıyla uyum sağlamak amacıyla çok eşliliği resmi olarak yasakladı.
- Günümüzdeki Durum: Bugün İsa Mesih’in Son Zaman Azizleri Kilisesi üyeleri kesinlikle tek eşlidir. Çok eşliliği savunan ve uygulayanlar kiliseden derhal aforoz edilir (atılır). Popüler kültürde gördüğümüz çok eşli Mormonlar, ana kiliseden kopmuş küçük ve radikal (fundamentalist) gruplardır.
Kendi Sınırları İçinde Modern Bir Topluluk
Mormonları sık sık teknolojiyi reddeden, arabaya binmeyen ve tarımla uğraşan “Amişler” (Amish) ile karıştıranlar olur. Oysa Mormonlar teknolojiyi sonuna kadar kullanan, NASA’da mühendislik yapan, dev holdingler yöneten ve siyasette aktif rol alan (örneğin ABD Başkan Adayı Mitt Romney) son derece modern görünümlü insanlardır. Sadece inançları gereği, modern dünyanın bazı “zararlı” saydıkları alışkanlıklarından kendilerini soyutlarlar.
Merkezi Utah, Salt Lake City olan bu devasa topluluk; aile bağları, yardımlaşma ağları ve sarsılmaz inanç disiplinleriyle dinler tarihinin en hızlı büyüyen ve en ilginç yapılarından biri olmaya devam ediyor.
