İvan Gonçarov’un ölümsüz eseri Oblomov

Oblomov bir felsefe mi yoksa saf bir çaresizlik mi? Topluma entegre olmayı reddetmek soylu bir duruş mu, yoksa korkakça bir kaçış mı?

İvan Gonçarov’un 1859 yılında kaleme aldığı ve Rus edebiyatının yapı taşlarından biri haline gelen Oblomov, sadece bir roman değil; bir zihniyetin, hatta bir patolojinin haritasıdır. “Oblomovluk” terimini literatüre kazandıran bu eser, yazılışının üzerinden geçen bir buçuk asra rağmen, modern insanın erteleme hastalığına ve varoluş sancılarına ayna tutmaya devam ediyor.

Reklamlar

Gelin, herkese tanıdık gelecek kadar sıradan ama yüzleşilmesi cesaret isteyen bu karakteri birlikte inceleyelim.

“Oblomovluk” Nedir? Bir Doğu Masalı mı, Batışın Öyküsü mü?

Romanın başkahramanı İlya İlyiç Oblomov, ilk sayfalardan itibaren bize sarsıcı bir gerçeği fısıldar: Yataktan çıkmak, dünyanın en zor işidir. Ancak Oblomov’un yatağına bağlılığı, basit bir miskinlikten çok daha fazlasıdır.

Gonçarov, bu karakter üzerinden 19. yüzyıl Rusya’sının feodal yapısından modernizme geçiş sancılarını anlatır. Ancak Oblomov, sadece o dönemin değil, her dönemin “tutunamayan”ıdır. Onun eylemsizliği; hırsların, bürokrasinin ve sahte toplumsal ilişkilerin egemen olduğu dış dünyaya karşı pasif bir direniştir.

“Hayat, sürekli bir şeyler yapmayı, oradan oraya koşuşturmayı gerektiriyorsa; ben o hayatta yokum.”

Oblomov’un sessiz çığlığı budur.

Neden Oblomov’a Kızamıyoruz?

Kitap, teknik olarak bir antikahraman portresi çizer. Tembeldir, bakımsızdır, sürekli erteler ve elindeki fırsatları kaçırır. Mantıken ona kızmamız, onu sarsıp kendine getirmek istememiz gerekir. Fakat okur, Oblomov’a kızamaz. Aksine, sayfalar ilerledikçe kendinizi ona hak verirken bulursunuz.

Peki neden? Çünkü Oblomov’un ruhu kirlenmemiştir. Hırsları uğruna kimseyi ezmez, yalan söylemez, entrika çevirmez. Onun trajedisi, “kötü” olmasından değil, “fazla iyi” ve “fazla hassas” olmasından kaynaklanır. Modern dünyanın vahşi rekabetine uyum sağlamayı reddeder. Bu yönüyle Oblomov, hepimizin içindeki o “durmak isteyen” tarafın sesidir.

Topluma Entegre Olmayı Reddetmek

Roman boyunca Oblomov’un çocukluk arkadaşı Ştolts (Stolz) ile olan çatışmasını (veya dostluğunu) görürüz. Ştolts çalışkandır, moderndir, Batılıdır ve sürekli hareket halindedir. Oblomov ise Doğuludur, durgundur ve düşseldir.

Gonçarov bize şu soruyu sordurtur: Sürekli çalışarak, üreterek ve koşarak geçen bir ömür mü daha değerlidir; yoksa kendi iç dünyanda, hayallerinle baş başa kalarak geçen “anlamsız” bir ömür mü?

Oblomov, toplumsal maskeleri takmayı reddeder. Bu reddediş, onu yalnızlığa ve sonunda kaçınılmaz bir tükenişe sürükler. Yazar, bu tembel yaşam tarzının nasıl bir felakete dönüştüğünü akıcı bir dille anlatırken, bir yandan da okuyucuyu şu ikilemde bırakır: Oblomov mu kaybetti, yoksa onu anlamayan dünya mı?

İçimizdeki Oblomov ile Yüzleşmek

İvan Gonçarov’un bu ölümsüz eseri, sadece bir tembellik öyküsü değil; insanın kendi potansiyelini gerçekleştirmesi ile olduğu gibi kalma arzusu arasındaki savaştır.

Kitabı bitirdiğinizde, İlya İlyiç’in hüzünlü sonu boğazınızda bir düğüm bırakır. Çünkü bilirsiniz ki; pazartesi sendromlarında, ertelenen hayallerde ve “bugün dışarı çıkmasam mı” dediğiniz her an’da, içinizde bir yerlerde yaşayan bir Oblomov vardır. Ve o, asla tamamen haksız değildir.