Türkiye’de iki tür okur vardır: Orhan Pamuk’a aşık olanlar ve “İlk 50 sayfada bıraktım” diyenler.
Evet, [İlber Ortaylı] kitapları gibi net ve öğretici değildir; Pamuk’un romanları birer atmosferdir, birer bulmacadır. İstanbul’un ara sokaklarında, karla kaplı Kars’ta veya Osmanlı nakkaşhanelerinde kaybolmanızı ister.
“The Gustos” Edebiyat Kulübü olarak; Nobel ödüllü yazarımıza ön yargısız bir başlangıç yapmanız için “Zordan Kolaya” değil, “Akıcıdan Derine” doğru bir liste hazırladık.
1. Başlangıç İçin En İdeal: “Kırmızı Saçlı Kadın”
Eğer Orhan Pamuk ile ilk kez tanışacaksanız, bu kitap “Hoş geldin” hediyesidir.
- Konusu: 1980’lerde İstanbul yakınlarında bir kuyucu ustası ile çırağının hikayesi. Baba-oğul ilişkisi, efsaneler (Oidipus ve Rüstem ile Sührab) ve gizemli kırmızı saçlı bir kadın…
- Neden Bu? Kısa, dili nispeten sade ve olay örgüsü çok sürükleyicidir. Bir polisiye roman gibi bir çırpıda biter.
- Teması: Doğu-Batı çatışması ve babalık otoritesi.
2. Aşk ve Takıntı: “Masumiyet Müzesi”
Aşk acısı çekenler veya yeşilçam tadında imkansız aşkları sevenler için.
- Konusu: Zengin Kemal ile fakir akrabası Füsun’un 1970’ler İstanbul’unda geçen saplantılı aşk hikayesi. Kemal, Füsun’a dokunamadığı her an, ona ait eşyaları (toka, sigara izmariti, küpe) çalıp biriktirir.
- Olayı: Bu sadece bir kitap değil, gerçekten bir müzedir! İstanbul Çukurcuma’da kitabın müzesini gezebilirsiniz ([MüzeKart] ile giriş avantajlarını kontrol etmeyi unutmayın!).
- Hissiyatı: Melankolik, hüzünlü ve çok gerçekçi.
3. Dünya Çapında Bir Başyapıt: “Benim Adım Kırmızı”
Yazara Nobel’i getiren en önemli eserlerden biri. Sanat ve tarih tutkunları için bir hazine.
- Konusu: 1591 yılı Osmanlı İstanbul’u. Padişahın emriyle gizli bir kitap hazırlayan nakkaşlardan biri öldürülür. Katil kim?
- Tarzı: Postmodern bir polisiye. Kitapta sadece insanlar değil; bir ağaç, bir para, hatta bir ceset bile kendi ağzından hikayeyi anlatır.
- Neden Okumalı? Minyatür sanatının felsefesini ve cinayet gizemini harmanladığı için.
4. Politik ve Atmosferik: “Kar”
Orhan Pamuk’un “İlk ve son siyasi romanım” dediği eser.
- Konusu: Şair Ka’nın, intihar eden genç kızları araştırmak için Kars’a gitmesi ve kar yüzünden yolların kapanmasıyla şehirde mahsur kalması.
- Atmosfer: Kitabı okurken üşüyeceksiniz. Kars’ın o beyaz sessizliğini, siyasi gerilimini ve taşra yalnızlığını iliklerinize kadar hissettirir.
- Okuma Zamanı: Mümkünse kış aylarında, elinizde sıcak bir çayla okunmalı.
5. Meydan Okuma: “Kara Kitap”
İşte o “zor” denilen, Pamuk’un ustalığını konuşturduğu dev eser.
- Konusu: Avukat Galip’in, bir gün ansızın terk eden karısı Rüya’yı İstanbul sokaklarında araması.
- Özelliği: Bir bölüm Galip’in arayışını, diğer bölüm köşe yazarı Celal Salik’in yazılarını anlatır. İstanbul’un yeraltı dünyası, Hurufilik, işaretler ve simgelerle doludur.
- Uyarı: Bu kitaba “Kırmızı Saçlı Kadın”ı okumadan başlamayın. Sabır ve dikkat ister ama bitirdiğinizde edebiyat zevkiniz değişir.
Orhan Pamuk Sözlüğü: Bilmeniz Gerekenler
Pamuk okurken sıkça karşılaşacağınız temalar:
- Hüzün: İstanbul’un siyah-beyaz manzaralarından doğan o kolektif melankoli.
- Doğu-Batı: “Biz kimiz? Avrupalı mı, Asyalı mı?” sorusu her kitabında vardır.
- Eşyaların Dili: Nesneleri, insanlardan daha detaylı anlatır.
Bir Şehri Okumak
Orhan Pamuk okumak, aslında İstanbul’u okumaktır. Boğaz’dan geçen gemileri, eski ahşap yalıları ve sokak satıcılarını onun gözünden gördüğünüzde, şehre bir daha aynı bakamazsınız.
Siz hangi kitaptan başlayacaksınız? Aşkın müzesinden mi, yoksa nakkaşların gizeminden mi?
