The Gustos Kültür ve Sanat Masası olarak bu huzurlu aylarda rotamızı sanat tarihinin en görkemli, en tutkulu ve belki de en hırçın dehasına çeviriyoruz: Michelangelo Buonarroti.
Eğer Floransa sokaklarında dolaşma hayalleri kuruyorsanız veya mermerin nasıl olup da insan teni kadar yumuşak ve gerçekçi görünebildiğini merak ediyorsanız, aradığınız tüm cevaplar bu kusursuz Rönesans ustasının ellerinde gizli.
Rönesans’ın Hırçın Çocuğu: Michelangelo Kimdir?
1475 yılında İtalya’nın Caprese kasabasında dünyaya gelen Michelangelo, sanat tarihine sadece bir heykeltıraş olarak değil; ressam, mimar ve şair kimliğiyle de adını altın harflerle yazdırmıştır. Ailesi onun okumasını ve devlet işlerinde çalışmasını istese de, o taşların ve mermerlerin fısıltısına kulak vermeyi seçti. Genç yaşta Floransa’nın en güçlü ailesi olan Medicilerin himayesine girerek, dönemin en büyük ustalarıyla ve düşünürleriyle bir arada büyüme fırsatı buldu.
Michelangelo’nun sanata bakış açısı son derece mistik ve tutkuluydu. Kendisini hiçbir zaman bir “ressam” olarak tanımlamadı; o ruhunun derinliklerine kadar bir heykeltıraştı. Onun sanat felsefesini özetleyen o meşhur sözü hepimizin kalbine dokunacak cinstendir: “Mermerin içine hapsolmuş bir melek gördüm ve onu özgür bırakana kadar mermeri yonttum.”
O, taşa dışarıdan bir şekil vermiyor, taşın içindeki o asıl ruhu, o potansiyeli fazlalıkları atarak ortaya çıkarıyordu.
Kusursuzluğun Vücut Bulmuş Hali: En Ünlü Eseri “Davut Heykeli” (David)
Michelangelo dendiğinde tüm dünyanın aklına şüphesiz tek bir eser gelir: Davut (David) Heykeli. Bu devasa şaheserin arkasındaki hikaye, en az heykelin kendisi kadar büyüleyicidir.
1501 yılında, Floransa katedrali için devasa bir mermer bloğu getirtilmişti. Ancak bu mermer bloğu, daha önce başka heykeltıraşlar (Agostino di Duccio gibi) tarafından yontulmaya çalışılmış, hatalı oyuklar açılmış ve “işe yaramaz, bozuk bir taş” olarak yıllarca atıl durumda bırakılmıştı. Kimsenin elini sürmek istemediği bu “hasarlı” mermer bloğu, 26 yaşındaki genç Michelangelo’ya teslim edildi.
O bozuk taştan, sanat tarihinin gördüğü en kusursuz erkek anatomisi doğdu. Yaklaşık 5 metre yüksekliğindeki bu heykel, İncil’deki Davut ve Golyat hikayesini anlatır. Ancak dönemin diğer sanatçıları Davut’u düşmanını yendikten sonraki zafer anında resmederken; Michelangelo, Davut’u savaşa girmeden hemen önceki o gergin, odaklanmış ve psikolojik olarak en yoğun anında resmetmiştir. Boynundaki şişmiş damarlarından, elinin üzerindeki kas gerilimlerine ve o kararlı bakışına kadar her detay, insan anatomisinin mermerdeki kusursuz bir kutlamasıdır. Eser şu an Floransa’daki Galleria dell’Accademia’da sergilenmektedir.
Boyamaktan Nefret Eden Bir Heykeltıraşın Şaheseri: Sistina Şapeli
Michelangelo bir heykeltıraştı ve resim yapmaktan (özellikle fresk tekniğinden) hiç hoşlanmıyordu. Ancak dönemin güçlü Papa’sı II. Julius, ona Vatikan’daki Sistina Şapeli’nin tavanını boyama emri verdiğinde bunu reddedemedi.
Tam 4 yıl boyunca (1508-1512), iskeleler üzerinde sırtüstü yatarak, boyaların yüzüne ve gözlerine damlamasına katlanarak o devasa tavanı tek başına boyadı. Fiziksel olarak inanılmaz acılar çektiği, hatta boynu ve omurgasının hasar gördüğü bu sürecin sonunda, sanat tarihinin en görkemli tavan freski ortaya çıktı. Özellikle tavanın merkezindeki “Adem’in Yaratılışı” (The Creation of Adam) sahnesi —Tanrı’nın parmağı ile Adem’in parmağının neredeyse birbirine değdiği o ikonik an— insanlığın ilahi olanla kurduğu bağın en zarif, en estetik tasviridir.
Mermerin Gözyaşları: Pietà
Michelangelo’nun ustalığını konuşturan bir diğer eşsiz eseri ise Vatikan’daki Aziz Petrus Bazilikası’nda bulunan Pietà heykelidir. Çarmıhtan indirilen İsa’nın cansız bedenini kucağında tutan Meryem Ana’yı tasvir eder.
Mermerin, Meryem’in elbisesinin kıvrımlarında ipek bir kumaş gibi dökülmesi, İsa’nın bedenindeki o ağır ölüm hissi ve Meryem’in yüzündeki o sessiz, kabullenici anne hüznü o kadar gerçekçidir ki, taştan yapıldığına inanmak neredeyse imkansızdır. Ayrıca Pietà, Michelangelo’nun üzerine adını kazıyarak imzaladığı tek eseridir (Bunu, eserin başka bir sanatçıya ait olduğu dedikodularını duyunca, gece gizlice kiliseye girip Meryem’in göğsündeki kuşağının üzerine adını kazıyarak yapmıştır).
Michelangelo Buonarroti, sanatın sadece estetik bir kaygı değil, aynı zamanda insanın tanrısal yaratıcılığa ulaşma çabası olduğunu hayatıyla kanıtlamış bir ustadır. Onun eserlerine baktığımızda sadece mermeri veya boyayı değil, insan ruhunun tüm ihtişamını, hüznünü ve gücünü görürüz.
